به گزارش اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، صد و بیست‌ودومین شماره پیاپی (سومین شماره از سی و یکمین دوره) فصلنامه علمی ـ پژوهشی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی»، شامل ۶ مقاله الکترونیکی، منتشر شد.

در این شماره، شش مقاله با عنوان‌های «درس‌هایی برای سیاست‌گذاری ملی خواندن: مطالعه تطبیقی ایران و پنج کشور» از سارا نیل‌درار، منصور کوهی‌رستمی و خورخه موئیسس کرول دو پرادو، «تحلیل ‌کشش‌های خواندنِ مؤثر بر امانت کتاب‌های داستانی عامه‌پسند در کتابخانه‌های عمومی شهر تهران» از هادی جعفری و محمد خندان، «بررسی عوامل مؤثر بر رفتار خواندن دیجیتال دانشجویان دانشگاه تبریز» اثر اکبر مجیدی، فائقه قاضی‌جهانی و سارا حسن‌نژاد ملکی، «تبیین مفهوم «خواندن» در مطالعات برنامه درسی» از مرتضی بازدار قمچی‌قیه، «ارزیابی کیفی قصه‌گویی دیجیتالی کتابداران عمومی کشور» از مریم کشوری و سمیرا امیری و «رویکردهای فراشناختی خواندن فعال در بسترهای خواندن دیجیتال» از ویدا صیفوری و محمود مرادی منتشر شده است.

مقاله «درس‌هایی برای سیاست‌گذاری ملی خواندن: مطالعه تطبیقی ایران و پنج کشور» با رویکرد کیفی و روش تطبیقی-تحلیلی، اسناد سیاست‌گذاری خواندن در شش کشور (ایران، فنلاند، فرانسه، کره جنوبی، برزیل و سنگاپور) را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد کشورهای پیشرو مانند فنلاند، سنگاپور و کره جنوبی با بهره‌گیری از رویکرد داده‌محور، فناوری‌های نوین، توجه به چندزبانی و انسجام نهادی، سیاست‌های منسجم و اثربخشی در ترویج فرهنگ خواندن تدوین کرده‌اند. در مقابل، اسناد ایران و برزیل بیشتر بر ارزش‌های فرهنگی و هویتی متمرکزند و از انسجام نهادی و پشتیبانی فناورانه کمتری برخوردارند. این مقاله تأکید می‌کند که موفقیت در سیاست‌گذاری خواندن نیازمند توجه همزمان به عدالت آموزشی، فناوری‌های نوین و مشارکت نهادهای فرهنگی و آموزشی است و بازنگری در اسناد ایران با الهام از تجارب موفق جهانی می‌تواند به ارتقای فرهنگ مطالعه در کشور بینجامد.

در مقاله «تحلیل ‌کشش‌های خواندنِ مؤثر بر امانت کتاب‌های داستانی عامه‌پسند در کتابخانه‌های عمومی شهر تهران»، با روش پیمایشی و استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته، به بررسی عوامل مؤثر بر امانت کتاب‌های داستانی عامه‌پسند در کتابخانه عمومی پیروزی تهران پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که متغیرهای سبک داستان، لحن داستان، کنجکاوی خواننده و حال‌وهوای خواننده مهم‌ترین معیارهای کاربران در انتخاب کتاب هستند. همچنین، تفاوت‌های معناداری بر اساس جنسیت، سن و سطح تحصیلات در اولویت‌های خوانندگان مشاهده شده است. این مقاله نتیجه می‌گیرد که شناسایی این کشش‌های خواندن می‌تواند به مدیران و سیاست‌گذاران کتابخانه‌های عمومی در تأمین مجموعه‌های همسو با علایق کاربران و بهبود خدمات امانت کمک کند.

مقاله «بررسی عوامل مؤثر بر رفتار خواندن دیجیتال دانشجویان دانشگاه تبریز» با روش توصیفی-همبستگی و استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته، عوامل مؤثر بر رفتار خواندن دیجیتال دانشجویان دانشگاه تبریز را بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد عواملی مانند سهولت استفاده درک‌شده، سودمندی درک‌شده، مزیت نسبی، ارزش درک‌شده، نفوذ اجتماعی، انگیزه و علاقه، انتظار عملکرد، نگرش به اینترنت و مهارت‌های سواد اطلاعاتی دیجیتال همگی با رفتار خواندن دیجیتال رابطه معناداری دارند و در مجموع ۵۲ درصد از تغییرات این متغیر را تبیین می‌کنند. مقاله تأکید می‌کند که دانشگاه‌ها و کتابخانه‌ها باید در سیاست‌گذاری‌های خود به این عوامل توجه کرده و زیرساخت‌های لازم برای ترویج خواندن دیجیتال را فراهم کنند.

در مقاله «تبیین مفهوم «خواندن» در مطالعات برنامه درسی»، با رویکرد کیفی و روش کتابخانه‌ای اکتشافی، به بررسی مفهوم «خواندن» در چارچوب هویت‌های چندگانه برنامه درسی (سیاسی، اتوبیوگرافی، پدیدارشناسی، فمنیستی، زیبایی‌شناختی و پست‌مدرنیسم) پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد خواندن در هر یک از این هویت‌ها معنایی متفاوت دارد؛ از ابزاری برای رهایی‌بخشی و بازتفسیر پیام‌های سیاسی تا فرآیندی برای خودشناسی، بازسازی هویت و مقابله با هنجارهای جنسیتی. این مقاله نتیجه می‌گیرد که خواندن فراتر از یک مهارت مکانیکی، فرآیندی پیچیده و چندبعدی است که ابعاد شناختی، اجتماعی، فرهنگی و زبانی را دربرمی‌گیرد و می‌تواند به عنوان ابزاری برای خودپژوهی مورد استفاده قرار گیرد.

مقاله «ارزیابی کیفی قصه‌گویی دیجیتالی کتابداران عمومی کشور» با روش ارزیابانه و استفاده از یک روبریک محقق‌ساخته، به تحلیل ۷۵ قصه دیجیتالی تولیدشده توسط کتابداران عمومی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بیشترین کیفیت در معیار «محتوای قصه» (با میانگین ۸/۳) و کمترین کیفیت در معیار «نقشه کلی قصه» (با میانگین ۱۳/۱) مشاهده شده است. نقاط قوت قصه‌ها درون‌مایه منسجم و محتوای احساسی و پرسش‌های چالشی بود، در حالی که پایان‌بندی، خلاقیت، بازسازماندهی و مقدمه‌چینی نیاز به بهبود جدی دارند. مقاله پیشنهاد می‌کند که برای ارتقای کیفیت این تولیدات، مهارت‌های درونی‌سازی و خلاقیت کتابداران تقویت شود.

مقاله «رویکردهای فراشناختی خواندن فعال در بسترهای خواندن دیجیتال» با روش توصیفی-پیمایشی و استفاده از پرسشنامه راهبردهای خواندن آنلاین اندرسون، به بررسی راهبردهای فراشناختی خواندن در بین دانشجویان دانشگاه رازی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دانشجویان بیشتر از راهبردهای حل مسئله (مانند تجسم اطلاعات) استفاده می‌کنند و از راهبردهای حمایتی (مانند بازنویسی) کمتر بهره می‌برند. همچنین، سطح تحصیلات و رشته تحصیلی تأثیر معناداری بر انتخاب راهبردها دارد؛ به طوری که دانشجویان سال آخر و دانشجویان رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی تسلط بیشتری در استفاده از راهبردها نشان داده‌اند. این مقاله نتیجه می‌گیرد که توجه به این راهبردها می‌تواند به بهبود مهارت‌های خواندن دیجیتال در محیط‌های آموزشی کمک کند.

فصلنامه علمی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» به مدیرمسئولی آزاده نظربلند؛ دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و سردبیری منصور کوهی رستمی؛ دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، منتشر می‌شود. این فصلنامه دارای «رتبه الف» در ارزیابی نشریات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و چارک اول در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام است و در حوزه‌های کتابخانه‌های عمومی و مطالعات خواندن مقاله پژوهشی می‌پذیرد.

علاقه‌مندان می‌توانند نسخه الکترونیکی شماره بهار سال ۱۴۰۴ فصلنامه علمی- پژوهشی «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» را از نشانی https://publij.ir مطالعه و یا دریافت کنند.